logo Budapeszt

Historia Węgier


do XI wieku n.e

XI - XII wiek

XIII wiek

XIV wiek


XV wiek

Bunt w Siedmiogrodzie

Wojny Tureckie

Rządy Macieja Korwina

Rządy Władysława II


XVI wiek

XVII wiek

XVIII wiek

XIX wiek

Austro-Węgry

Lata międzywojenne

II wojna światowa

Lata 1945-56

Rewolucja '56

Epoka Kádára


Strona główna

W tym samym okresie państwo Węgierskie ulegało ważnym wewnętrznym przemianom społecznym. Wzrost pozycji i znaczenia miast warunkował jednoczesny wzrost znaczenia warstwy mieszczańskiej, a liczba ich ludności wciąż wzrastała. Największymi miastami były Buda, Kolozsvár, Koszyce i Pozsony (dzisiejsza Bratysława), a tuż za nimi plasowały się Peszt, Debreczyn i Segedyn. Powstawały nowe gałęzie przemysłu (np. odlewnictwo armat czy rusznikarstwo), tworzyły się coraz to nowe i potężniejsze cechy. Ludność miejska zaczynała dzielić się powoli na patrycjuszów, rzemieślników cechowych i plebejuszów. Systematycznie rosła również samoświadomość mieszczan, którzy w XV wieku często sprzeciwiali się samowoli panów feudalnych hamujących ich rozwój. Aspiracje polityczne tej warstwy społecznej stały się wkrótce jednym z warunków utworzenia monarchii stanowej.

W samej klasie rządzącej również ujawniły się tłumione od dawna konflikty. Dwór królewski powoli lecz systematycznie tracił swe posiadłości na rzecz wielkich obszarników, a ci rośli w siłę również kosztem drobnej szlachty i duchowieństwa (im majątki odbierano często przemocą). Sama szlachta także nie stanowiła warstwy jednolitej, należeli do niej zarówno właściciele 40 zagród jak i właściciele jednej, ale posiadający odpowiednie przywileje. Jednak w obliczu wspólnego wroga zjednoczyła się, tworząc od tej chwili tzw. szlachtę średnią lub komitacką (od komitatu - jednostki podziału administracyjnego z XIIIw). Szlachta średnia usankcjonowała działanie utworzonych już wcześniej sądów komitackich i umocniła siłę wydawanych wyroków, wymogła też na królu zgodę na tworzenie kongregacji, czyli okresowych zgromadzeń szlacheckich decydujących o wszystkich sprawach sądowych, wojskowych i skarbowych komitatu. Decydujący wpływ na politykę państwa zaczęły mieć także postanowienia sejmu. Warstwa średniej szlachty zaczęła odgrywać coraz to ważniejszą rolę w polityce węgierskiej.

Tymczasem znacznemu pogorszeniu uległa sytuacja chłopstwa. W następstwie wzrostu roli pieniądza w gospodarce wzrosło obciążenie podatkowe chłopów, ściągane zazwyczaj przemocą przez obszarników. Na podatny grunt padały więc hasła głoszone przez ruch husytów, w którym chłopi szybko upatrywać zaczęli sposobu na zmianę swego losu. Szczególnie na południu kraju antyfeudalna postawa szła w parze z antyklerykalizmem, który spotykał się ze zdecydowanym działaniem inkwizycji. Tego typu działania podejmowane przez kościół jedynie zaostrzały sytuację. Wkrótce głównym celem walki chłopstwa stało się uwolnienie od obowiązku zapłaty dziesięciny, którą duchowieństwo ściągało nawet od formalnie zwolnionej od niej szlachty. I spór o ten podatek stał się przyczyną wybuchu wielkiego powstania chłopskiego w Siedmiogrodzie w latach 1437-38.

Siedmiogród zamieszkiwali obok siebie chłopi węgierscy, Szeklerzy i Rumuni. O ile Szeklerzy stanowili wolną nację i zobowiązani byli jedynie do służby wojskowej na rzecz króla, o tyle Rumuni, początkowo obciążeni jedynie niewielkim podatkiem na rzecz komendantów królewskich zamków węgierskich (kasztelanów), z każdym rokiem zmuszani byli do składania coraz większych danin. O przyporządkowaniu pasterzy rumuńskich do warstwy chłopskiej zadecydowała także polityka kościoła, który przemocą nawracał ich z prawosławia na katolicyzm i narzucał obowiązek płacenia dziesięciny. Gdy proceder ten rozszerzono na Szeklerów, wybuchło jedno z najsilniejszych powstań chłopskich na tym terenie.

Bezpośrednią przyczyną eskalacji konfliktu było postępowanie biskupa Lépes'a. Gdy król Zygmunt potrzebował pieniędzy i zarzucił kraj monetą czterokrotnie tańszą od poprzedniej, duchowny wstrzymał ściąganie dziesięciny licząc na szybką poprawę koniunktury. Tanią monetę wycofano po trzech latach i powrócono do starej, wtedy Lépes zażądał od poddanych spłaty dziesięciny z trzech lat wstecz. Wywołało to ostry sprzeciw i wybuch powstania, które szybko objęło teren całego Siedmiogrodu.

Pierwszą bitwę pod Dés wygrali chłopi, co zmusiło kościół i obszarników do rokowań. W Kolozsmonostor podpisano porozumienie, na mocy którego możni odstępowali od wyciągnięcia represji wobec uczestników powstania i zobowiązywali się do odbywania corocznych zgromadzeń, na których rozpatrywano by skargi chłopstwa na panów. Szybko jednak okazało się, że obszarnicy nie mieli zamiaru dotrzymać słowa. Na swoją stronę przeciągnęli wspierającą chłopów drobną szlachtę, podpisano też "unię trzech narodów" między panami, Sasami (potomkami Niemców) i Szeklerami. Z porozumienia wyłączono Rumunów, co zaważyło na długo na stosunkach społecznych panujących w tym regionie.

Podpisana w Kápolna unia była w rzeczywistości wypowiedzeniem układu z Kolozsmonostor i przygotowaniem pod nowe starcie zbrojne. Jednak nieoczekiwanie kolejna bitwa pod Apáti zakończyła się ponownym zwycięstwem osłabionych chłopów i panowie zmuszeni byli do ponownego podpisania porozumienia. Tym razem nie zawierało ono wzmianki o corocznych zgromadzeniach, a ostateczna ugoda miała zostać podpisana po ocenie interesów obu zwaśnionych stron przez króla.Oczekiwana odpowiedź od władcy nie nadeszła, gdyż Zygmunt zmarł na obczyźnie, toteż boje rozgorzały na nowo. Tym razem jednak zwyciężyła szlachta i możni, co spowodowało dalsze pogorszenie się sytuacji chłopstwa. Układ z Kápolna stał się natomiast podstawą do wielowiekowego ucisku chłopów rumuńskich.

Po śmierci Zygmunta dygnitarze ogłosili królem jego zięcia Albrechta Habsburga (1437-1439). Albrecht znacznie umocnił pozycję magnatów i cudzoziemców, nadał również kolejne przywileje szlachcie. Zobowiązał się mianowicie do utrzymywania wojska najemnego na swój koszt, a jednocześnie zaakceptował punkt porozumienia mówiący prawie szlachty do nieuczestniczenia w walkach mających miejsce poza granicami kraju. Podpisanie dekretu zbiegło się w czasie ze śmiercią króla oraz ponownym atakiem Turków na południową granicę Węgier.

Dalej

Rycina ukazująca rozwój rzemiosła w miastach

Rycina ukazująca rozwój rzemiosła w miastach

Moneta z herbem Budy

Gliniane naczynia z XV wieku

Rycina ukazująca ciężką dolę chłopów

Strzyżenie owiec

Owocobranie

Moneta z czasów króla Albrechta

Król Albrecht

©2001 Csirke