logo Budapeszt

Historia Węgier


do XI wieku n.e

XI - XII wiek

XIII wiek

XIV wiek

XV wiek

XVI wiek

XVII wiek


XVIII wiek

Rządy Habsburgów

Powstanie Rakoczi'ego

Rządy Marii Teresy

Reformy Józefa II

Konflikty etniczne

Sejm 1790-91


XIX wiek

Austro-Węgry

Lata międzywojenne

II wojna światowa

Lata 1945-56

Rewolucja '56

Epoka Kádára


Strona główna

Franciszek Rakoczy urodził się w rodzinie od lat walczącej o niepodległość ojczyzny. Jego matka wywodziła się w prostej linii od Zrinyich, babką była Zofia Bathory, a ojczymem (ojciec Franciszek Rakoczy zmarł bardzo wcześnie) - Emeryk Thököly. Rodzice zdążyli zaszczepić w nim miłość do (wolnego) kraju i gdy sami dostali się do austriackiej niewoli, a Franciszek oddany został pod opiekę jezuitów, ci nie zdołali już zachęcić go do utrzymania pozytywnej postawy wobec Niemców. W 1700r.

Rakoczy powrócił na Węgry i natychmiast zawiązał spisek antyhabsburski. Został jednak zdradzony i osadzony w więzieniu, skazany na karę śmierci. Rakoczy nie podzielił jednak losu swego ojca ani dziadka, a to za sprawą swej kochającej żony. Ułatwiła mu ona ucieczkę i przedostanie się do Polski, gdzie mógł swobodnie kontynuować rozmowy z polskimi magnatami i posłami francuskimi. W 1703r., na prośbę chłopów węgierskich, którzy odszukali go zagranicą, zgodził się stanąć na czele narodowego powstania w swej ojczyźnie. Natychmiast napisał odezwę do narodu, w której wszystkich "szlachciców i nieszlachciców" wzywał do walki pod wspólnym sztandarem i hasłem "Cum Deo pro Patria et Libertate" (Z Bogiem za Ojczyznę i Wolność).

Rakoczy przybył do kraju 14 czerwca 1703r., entuzjastycznie witany przez swych pobratymców i chłopów rusińskich. Zmobilizowani mieszkańcy północnych i wschodnich Węgier masowo przyłączali się do walki, tworząc poważną siłę nękającą austrię przez kolejne 8 lat. Pierwszymi sukcesami było oswobodzenie Siedmiogrodu i Górnych Węgier, a do przechodzenia na stronę rebeliantów zachęcała także bardzo tolerancyjna polityka prowadzona przez przywódcę powstania.

Rakoczy już na samym początku wydał czasowy patent zwalniający walczące chłopstwo od konieczności płacenia wszelkich ciężarów pańszczyźnianych, a obszarników do zaniechania zbytniego nękania tych, którzy pozostali na roli. Ponadto, sam będąc katolikiem, szczególną opieką otoczył prześladowanych za religię protestantów i prawosławnych. Odniosło to taki skutek, że Habsburgów wspierali jedynie jezuici i wyższy kler.

W 1705r. większość terytorium węgierskiego znalazło się już pod kontrolą rebeliantów, a Rakoczy zwołał sejm w miejscowości Szécsény. Posłowie nie uznali praw Habsburskich do korony Węgier po śmierci cesarza Leopolda I, a część z nich opowiedziała się za równoczesnym wyborem na nowego króla właśnie Rakoczego. Magnaci uniemożliwili jednak powzięcie takiej uchwały i przeforsowali koncepcję utworzenia konfederacji i ogłoszenia Rakoczego księciem Węgier. U boku księcia stać miał od tej chwili senat (ciało doradcze), a samemu wodzowi przysługiwało prawo do samodzielnego kierowania polityką zewnętrzną i finansową kraju.

Gwarancją niepodległości i stabilności wewnętrznej państwa miała stać się liczna armia kuruców, dzieląca się na wojsko regularne i nieregularne. Rakoczy sobie tylko znanymi sposobami umiał pozyskać tyle środków finansowych, by utrzymanie jej było możliwe nawet w tak trudnych dla kraju czasach, w tym także pozyskać pomoc ze strony króla francuskiego Ludwika XIV. Jednak począwszy od 1705r. rozpoczęto negocjacje z dynastią Habsburgów, dążące do formalnego rozwiązania konfliktu.

Negocjacje prowadził najzdolniejszy powstańczy dyplomata, Mikołaj Bercsény. Powstańcy gotowi byli uznać prawo cesarza do korony, ale jedynie pod warunkiem przywrócenia konstytucji z 1687r., utworzenia stałej 40-tysięcznej armii węgierskiej i całkowitej niezależności Siedmiogrodu. Habsburgowie grali na zwłokę, nie akceptując w rzeczywistości warunków pokoju, dlatego po chwilowym zawieszeniu broni walki rozgorzały na nowo. W zaistniałej sytuacji Rakoczy zwołał nowy sejm w Ónod w 1707r.

Najważniejszym postanowieniem sejmu z Ónod stało się ogłoszenie detronizacji Habsburgów i proklamacja niepodległości Węgier. Wywołało to znaczne ożywienie w dyplomacji powstańczej, jakoże władze nowego państwa zabiegać zaczęły o ułożenie pokojowych stosunków z sąsiadami. Jednak ani Francja, ani Szwecja (okupująca właśnie terytorium Polski) nie kwapiły się do pomocy rebeliantom. Jedyny sojusz podpisano z carem rosyjskim (Warszawa, 1707r), ale już to jedno zdarzenie miało olbrzymie znaczenie moralne dla walczących. Imperium rosyjskie podpisało oficjalne porozumienie międzynarodowe z Węgrami.

W tym czasie Habsburgowie zakończyli działania na zachodzie Europy i rozpoczęli przerzucanie swych wojsk na terytorium Węgier. Od tego momentu rozpoczął się gwałtowny upadek powstania. Klęska pod Trenczynem, gdzie dowodził sam Rakoczy, zniechęciła do walki i tak zmęczone już chłopstwo, a zniszczony kraj nie był w stanie generować odpowiednich dochodów, dzięki którym można by dalej utrzymywać armię. Chłopi przestali się już także identyfikować z celami rebelii, odkąd na jej czele stanęli magnaci i wyższa szlachta. W 1710r. powstańcy kontrolowali już jedynie wąski pas na północy kraju, a oczekiwana od cara pomoc nie nadchodziła. Gdy Rakoczy wyjechał do Polski zabiegać o wsparcie, jego zastępca, hrabia Aleksander Károly, podpisał pokój z dworem wiedeńskim i 1 maja 1711r. złożył broń.

Cesarz Józef I przyrzekł przestrzegać praw i ustaw węgierskich, zwrócić skonfiskowane majątki i prowadzić politykę swobód religijnych. Były to jednak jedynie ogólne deklaracje, które chcieli usłyszeć podpisujący traktat pokojowy, niepoparte później konkretnymi działaniami. Rzeczywista sytuacja powróciła do stanu sprzed powstania, a zniszczony kraj ponownie znalazł się pod absolutystycznymi rządami Habsburgów. Sam Rakoczy nigdy nie uznał pokoju i mimo że obiecywano mu amnestię i zwrot majątku rodowego, udał się na tułaczkę. Wpierw przebywał w Polsce, potem we Francji, a w 1753r. zmarł w Turcji. Jego prochy sprowadzono do ojczyzny w 1909r. i pochowano uroczyście w katedrze w Koszycach.

Dalej

Franciszek Rakoczy

XVIII wieczna moneta węgierska

kryształowy kufel z XVIII wieku

©2001 Csirke