logo Budapeszt

Historia Węgier


do XI wieku n.e

XI - XII wiek

XIII wiek

XIV wiek

XV wiek

XVI wiek

XVII wiek

XVIII wiek


XIX wiek

Sejm 1825-27

Do niepodległości

Konflikt etniczny

Rewolucja 1848

Konflikt etniczny c.d.

Nowe państwo

Powstanie 1848-49

Sukcesy i porażki

Upadek powstania

Absolutyzm austriacki

Dalsze walki

Ugoda z Austrią


Austro-Węgry

Lata międzywojenne

II wojna światowa

Lata 1945-56

Rewolucja '56

Epoka Kádára


Strona główna

Radykałowie peszteńscy z dużym zainteresowaniem i napięciem śledzili rozwój wydarzeń w Europie zachodniej. Wieść o wybuchu powstania we Francji oraz bezowocne obrady sejmu popchnęły ich do czynnego wystąpienia przeciw mocarstwu. Już 11 marca grupa pod przywództwem Petöfi'ego sformułowała "12 żądań", które, jak się szybko miało okazać, stały się manifestem węgierskiej rewolucji. Domagano się:

1. wolności prasy i zniesienia cenzury
2. niezależnego rządu z siedzibą w Buda-Peszcie
3. corocznego zwoływania sejmu w Peszcie
4. równouprawnienia wszystkich obywateli
5. gwardii narodowej
6. powszechnego opodatkowania
7. zniesienia pańszczyzny
8. sądów przysięgłych
9. banku narodowego
10. przysięgi żołnierzy na konstytucję, niewysyłania żołnierzy węgierskich za granicę oraz usunięcia obcych wojsk z kraju
11. uwolnienia więźniów politycznych
12. unii z Siedmiogrodem

Treść manifestu ogłoszono drukiem 15 marca (z pominięciem cenzury), a cały dokument uroczyście odczytano w godzinach popołudniowych tłumowi zebranemu na dziedzińcu Muzeum Narodowego. Tę chwilę uważa się do dziś za moment rozpoczęcia rewolucji narodowej. Rozszalały tłum uwolnił Táncsicsa, przerażone władze nie interweniowały, a stacjonujący w Budapeszcie żołnierze włoscy prawie natychmiast opowiedzieli się po stronie powstańców. W ślad za stolicą podążały pozostałe miasta węgierskie.

Wiadomość o wybuchu powstania w Peszcie posłowie zgromadzeni na sejmie przyjęli z mieszanymi uczuciami, choć przeważali oczywiście zwolennicy prowadzenia walk. Szczególnie entuzjastycznie zareagowali Kossuth i Batthány, których szczególnie cieszyła żywiołowa reakcja obywateli i symboliczne bratanie się z rewolucją Wiedeńską. Właśnie to powiązanie między walczącymi skłoniło władców austriackich do daleko idących ustępstw. Cesarz i zarazem król Ferdynand zmienił adres sejmu węgierskiego i zgodził się na desygnowanie Batthány'ego na premiera pierwszego niezależnego rządu madziarskiego. Miało to miejsce 17 marca, a kilka dni później sejm obradował już bez przeszkód i obie izby jednomyślnie zniosły pańszczyznę, powszechne opodatkowanie i zniesienie dziesięciny kościelnej.

Tymczasem w Peszcie organizowano nowe władze. Powołano do życia Tymczasowy Komitet Krajowy, którego zadaniem było czuwanie nad bezpieczeństwem obywateli oraz pilnowanie, by rewolucja nie przybrała zbyt radykalnego charakteru. Tworzono powoli gwardię narodową (do połowy kwietnia zgłosiło się ponad 50.000 ochotników), próbowano również wykonać cesarską decyzję o utworzeniu niezależnego rządu. Stronnictwo wiedeńskie nie chciało jednak do tego dopuścić i rozmowy przedłużały się; dopiero zgromadzenie się rozsierdzonego tłumu pod sejmem w dniu 30 marca zmusiło dwór do kapitulacji. Pierwszy niezależny i odpowiedzialny przed węgierskim sejmem rząd powołano 7 kwietnia 1848r.

W skład rządu weszli: L.Batthány (premier), L. Kossuth (minister finansów), F. Deák (minister sprawiedliwości), B. Szemere (minister spraw wewnętrznych), J. Eötvös (minister wyznań religijnych i oświaty), G. Klauzál (minister rolnictwa, przemysłu i handlu) oraz S. Szécheny (minister robót publicznych, w między czasie pogodził się z Kossuth'em), pułkownik I. Mészáros (minister obrony narodowej) i książę P. Eszterházy (minister "przy osobie królewskiej"). Palatyn Węgier, arcyksiążę Stefan, został zastępcą króla, ale władzę sprawować mu było wolno jedynie za pośrednictwem rządu (musiał uzyskiwać podpisy ministrów na wydawanych dokumentach). Siedzibą rządu i sejmu stał się Peszt.

Utworzenie niezależnego rządu z dość szerokimi kompetencjami jego członków było najważniejszym osiągnięciem rewolucji. Nie należy jednak umniejszać roli sejmu, który w pierwszych miesiącach swego urzędowania podjął szereg bardzo ważnych dla dalszego funkcjonowania państwa uchwał. Do kraju przyłączono bowiem oderwane przez Habsburgów komitaty graniczne, w tym Siedmiogród, zniesiono pańszczyznę i wszelkiego rodzaju powinności wynikające z umowy urbarialnej ( w rzeczywistości z ustawy tej mogło skorzystać jedynie około 35% chłopstwa, które stanowiło tzw. chłopstwo urbarialne), skasowano sądy pańskie nad pozostałymi chłopami, wprowadzono powszechne opodatkowanie, zniesiono dziesięcinę oraz cenzurę, ogłoszono równość wszystkich religii oraz równouprawnienie obywateli wobec prawa. Po zatwierdzeniu powyższych ustaw sejm stanowy rozwiązał się - na Węgrzech przestał istnieć system feudalny.

Mimo wszystkich zalet wydanych aktów prawnych Węgrom nadal brakowało podstawowych atrybutów niezależnego państwa - własnej armii i możliwości samodzielnego prowadzenia polityki zagranicznej. Na tym też tle wynikały różnego rodzaju konflikty z dworem wiedeńskim. Przed swym rozwiązaniem sejm w wydawanych przez siebie ustawach pominął również całkowicie kwestię narodowościową. Rząd Batthány'ego za priorytetowe uznał utrzymywanie całości Korony Węgierskiej, a poszczególne ruchy narodowe stapiać się miały z czysto-madziarskimi w różnego rodzaju instytucjach. Zdaniem premiera wystarczającym przywilejem było prawo do używania własnego języka w życiu prywatnym i kościelnym.

Dwór cesarski nie zamierzał jednak tak łatwo zrezygnować z dochodzenia swych praw do Węgier jak to się początkowo wydawało. W całkowitej tajemnicy na bana Chorwacji powołano przychylnego Wiedniowi barona Josipa Jelacica, toteż Węgrzy w swych zmaganiach z cesarzem nie mogli liczyć na poparcie i pomoc swego sąsiada. Z drugiej strony narodowy ruch chorwacki przestał stanowić dodatkowe zagrożenie dla Ferdynanda. Innym sprytnym posunięciem było zamieszczenie w konstytucji z 23 kwietnia zapisu, który stwierdzał, że "wszystkim narodom zabezpiecza się nietykalność ich narodowości i języka". Stało to w sprzeczności z poczynaniami rządy węgierskiego i tworzyło pozytywny obraz dworu w oczach uciskanych mniejszości narodowych w państwie madziarskim. Trzecie poważne niebezpieczeństwo pochodziło natomiast od strony chłopów bezrolnych i folwarcznych, którzy domagali się uwzględnienia ich w ustawie o zniesieniu powinności i świadczeń. Odpowiedzią rządu w tej kwestii były surowe represje.

Dalej

©2001 Csirke