logo Budapeszt

Historia Węgier


do XI wieku n.e

XI - XII wiek

XIII wiek

XIV wiek

XV wiek

XVI wiek

XVII wiek

XVIII wiek

XIX wiek


Austro-Węgry

Pierwszy Rząd

Rozwój i konflikty

Polityka zagraniczna

Polityka wewnętrzna

Scena polityczna

Zmiany w rządzie

Rząd Wekerlego

Lata przedwojenne

I wojna światowa

Zerwanie unii z Austrią


Lata międzywojenne

II wojna światowa

Lata 1945-56

Rewolucja '56

Epoka Kádára


Strona główna

Różnica między szybkim rozwojem przemysłu a stopniowym pogrążaniem się rolnictwa w kryzysie spowodowała rozdział rządzących na dwa stronnictwa: agrariuszy i merkantylistów. Pierwsi z nich domagali się szybkiej zmiany polityki celnej i rozluźnienia restrykcji eksportowych przewidzianych przez układ podpisany z Austrią, drudzy zaś przeciwstawiali się jakimkolwiek próbom zmian w obowiązujących przepisach handlowych. Tak powstała duża sprzeczność między interesami rolników i wielkiej finansjery, która pogłębiała się z każdym rokiem. Należy przy tym jeszcze dodać, że merkantyliści (burżuazja) uzależnieni byli w swych działaniach od kapitału austriackiego, dlatego starali się reprezentować jego interesy, natomiast celem agrariuszy (szlachty i drobnej burżuazji) stało się obalenie dualistycznego porządku.

Tymczasem w grudniu 1890 powstała Węgierska Partia Socjaldemokratyczna, na czele której stanął wpierw Paweł Engelman, a cztery lata później - Ignacy Silberberg. Kierownictwo ruchu zmieniało się jeszcze kilkakrotnie aż do 1905r, gdy za najważniejszy cel działania przyjęto walkę o ogólną poprawę sytuacji warstwy robotniczej oraz walkę o powszechne prawo wyborcze. Dokładnie w tym samym czasie rozwijać zaczął się ruch chłopski, szczególnie silnie w najuboższych regionach kraju, gdzie wciąż jeszcze żywe było wspomnienie Kossutha i jego polityki. Pierwszym przywódcą chłopskim został Stefan Várkonyi, który zaczął organizować pierwsze strajki i który domagał się podziału ziemi. Jednak pierwsze prawdziwie chłopskie stronnictwo polityczne powstało dopiero w 1906r i przyjęło nazwę Niezależnej Socjalistycznej Partii Chłopskiej Węgier, później przekształcając się w Partię Drobnych Rolników. Jednak pod koniec XIX wieku żaden z tych ruchów nie miał jeszcze wystarczającej siły, by znacząco wpłynąć na politykę wewnętrzną Węgier.

Po odejściu Tiszy większość w sejmie nadal posiadała partia Liberalna, choć utraciła dużo mandatów na rzecz opozycyjnych Partii Niepodległości i Partii Narodowej. Nowy premier Szapáry starał się skłócić swoich przeciwników, by odwrócić ich uwagę od kwestii zasadniczej - odnowionej w starym kształcie ugody z Austrią. W tym celu wysunął dwa kontrowersyjne projekty ustaw: pierwsza obejmowała reformę systemu administracyjnego poprzez likwidację komitatów, druga dotyczyła uregulowania spraw kościelnych, ze szczególnym uwzględnieniem zaprowadzenia państwowych ksiąg metrykalnych, wprowadzenia ślubów cywilnych, równouprawnienia dzieci z małżeństw mieszanych i prawnego uznania religii żydowskiej. Ostatnia z wymienionych reform wywołała prawdziwą burzę w społeczeństwie oraz niespotykany opór kleru i konserwatystów. Ich ofiarą padł rząd, a po jego dymisji - wszystkie bez wyjątku partie polityczne, w których nastąpił rozłam. Największym przegranym okazało się samo państwo, które zapłaciło rozregulowaniem stabilnej do tej pory sytuacji wewnętrznej.

W tych trudnych okolicznościach misji tworzenia nowego rządu podjął się Aleksander Werkele, pierwszy premier pochodzenia mieszczańskiego. Zmienił projekt ustawy regulujący sprawy kościelne, i choć reformę zaakceptował sejm, to odrzuciła ją izba wyższa parlamentu. Werkele podał się do dymisji, a król postanowił powierzyć opuszczone stanowisko banowi Chorwacji, hrabiemu Khuen-Hedurváry'emu. Tej kandydatury nie zaakceptowali z kolei posłowie, dlatego utworzenia rządu ponownie podjął się Werkele. Upadł po kilku miesiącach, gdy spróbował powrócić do kwestii religijnych. Wtedy konserwatyści z dawnej Partii Liberalnej utworzyli nową formację polityczną pod nazwą Partii Ludowej, z hrabią Ferdynandem Zichym na czele, ale nie zdołali dojść do władzy. Złożoną sytuację wewnętrzną dodatkowo skomplikował fakt śmierci Kossutha (20 marzec 1894r), który wywołał falę patriotycznych manifestacji - presja tłumu była tak duża, że parlament zdecydował się na sprowadzenie zwłok do kraju. W oficjalnym pogrzebie, który zgromadził ponad pół miliona ludzi, nie uczestniczyli jednak żadni oficjele.

Kolejnym premierem został apodyktyczny nacjonalista baron Banffy. Prowadził politykę żelaznej ręki wobec mniejszości narodowych, próbując w ten sposób zjednać sobie poparcie polityków węgierskich. Jego zamierzenia powiodły się na tyle, że parlament przyjął w końcu projekt reformy religijnej, co uznano za sukces liberałów. Było to jednak zwycięstwo bardzo kruche i jak się miało okazać w niedalekiej przyszłości, stronnictwo to nie cieszyło się już poparciem mas. Sytuacja wewnętrzna ustabilizowała się po roku 1896, gdy oficjalnie obchodzono milenium istnienia Węgier. Podniosłe uroczystości i obecność wielu dyplomatów z całego świata nie sprzyjały kłótniom poselskim. Niestety wróciły one ze zdwojoną siłą już rok później, gdy pojawiła się konieczność odnowienia przymierza z Austrią.

Dalej

©2001 Csirke