|
|
W okresie działań wojennych Węgry straciły (walcząc w obcej sprawie) ponad półtora miliona ludzi. Był to dość poważny odsetek w porównaniu z pozostałymi państwami biorącymi udział w konflikcie. Pierwsze trudności gospodarcze pojawiły się już zimą 1916r, gdy dał się odczuć przede wszystkim poważny brak surowców przemysłowych, a co za tym idzie - spadek produkcji i kłopoty z zaopatrzeniem w żywność. Do wojska powoływano wpierw osoby z niższych warstw społecznych, co silnie odbiło się na spadku wydajności rolnictwa, później do armii wcielano już nawet nieletnich, co pod koniec wojny spowodowało klęskę głodu.
Zła sytuacja panowała również w przemyśle. Robotników obowiązywał 60-ciogodzinny tydzień pracy, a gdy zaczęło brakować mężczyzn, w halach produkcyjnych zatrudniano kobiety i dzieci, nawet dziesięcioletnie. Z powodu obowiązującego zakazu strajków robotnicy nie mogli protestować przeciw tej sytuacji, co podsycało tylko rewolucyjne nastroje, zważywszy szczególnie na to, że wojenna koniunktura sprzyjała jednoczesnemu szybkiemu bogaceniu się klasy właścicieli. Pierwsze oznaki rewolucji pojawiły się z początkiem 1917r.
Tymczasem rząd nie reagował na postępującą pauperyzację społeczeństwa. W pierwszych dwóch latach wojny reżim Tiszy trwał niczym nie zagrożony - wprost przeciwnie, premier umocnił jeszcze swoją dotychczasową pozycję. Sytuacja zmieniła się dopiero po śmierci starego cesarza, gdy władzę objął Karol IV. Nie tylko nie lubił on Tiszy i nie ufał jego opiniom, ale i aktywnie podjął zaniechaną przez swego poprzednika ideę federalizacji monarchii, upatrując w niej jedyny sposób na potrzymanie jej jedności. W obaleniu Tiszy młodemu władcy wydatnie pomogła węgierska opozycja, z hrabią Karolyi'm na czele.
Michał Karolyi wywodził się z Partii Niepodległościowej, skąd w 1916r. wyodrębnił samodzielne stronnictwo zwane Niepodległościową Partią 48 Roku. Jego program polityczny sprowadzał się praktycznie do dwóch żądań: żądania powszechnego pokoju i żądania równego i tajnego prawa wyborczego. Ponadto ogólnie popierał federalistyczne pomysły króla, a wiosną 1917 roku utworzył wraz z Partią Niepodległości oraz kilkoma innymi partiami opozycji koalicję zwaną Blokiem Powszechnego Prawa Wyborczego. Pod jej presją gabinet Tiszy podał się do dymisji w czerwcu tego samego roku, a wkrótce nowym premierem został Wekerle.
Druga połowa 1917r. upłynęła pod znakiem rewolucyjnych wystąpień robotniczych. Jedna z listopadowych manifestacji zgromadziła nawet ponad 100.000 osób - żądano przyjęcia rewolucji październikowej i zawarcia natychmiastowego pokoju. Socjaldemokratyczne kierownictwo ruchu, podobnie jak poprzednio, pilnie pilnowało, aby w swych postulatach i działaniach nie posunąć się za daleko. Rząd Wekerlego w celu załagodzenia sytuacji zgodził się na przyjęcie nowej ustawy o powszechnych wyborach, ale po podpisaniu pokoju z Rosją w Brześciu (3 marca 1918) i z Rumunią w Bukareszcie (7 maja) wycofał się z tych obietnic. Gdy kraj ogarnęła nowa fala strajków - zastosował rozwiązanie siłowe.
Mimo stosowania polityki represji i masowych aresztowań nastroje rewolucyjne w społeczeństwie nie słabły. Gdy natomiast jasną stała się klęska państw centralnych w działaniach wojennych, Węgrzy, podobnie jak inne narody wchodzące w skład monarchii Habsburskiej, nie zamierzały już dłużej czekać. Nikt nie zaakceptował carskiego manifestu z 1918r zapowiadającego rychłą federalizację monarchii, za to 28 października 1918 Czesi ogłosili w Pradze niepodległość. Następnego dnia powstało Królestwo Jugosłowiańskie, a kolejne dni upłynęły na Węgrzech pod znakiem zgłaszania kolejnych deklaracji niepodległości narodów niemadziarskich w parlamencie - przez Rumunów, Słowaków, Chorwatów i Serbów.
Dalej
|
|
|