logo Budapeszt

Historia Węgier


do XI wieku n.e

XI - XII wiek

XIII wiek

XIV wiek

XV wiek

XVI wiek

XVII wiek

XVIII wiek

XIX wiek

Austro-Węgry


Lata międzywojenne

Rewolucja Astrów

Węgierska Republika Rad

Pokój w Trianon

Rząd Bethlena

Faszyzacja Węgier

Tuż przed wojną


II wojna światowa

Lata 1945-56

Rewolucja '56

Epoka Kádára


Strona główna

Pierwsze powody do niepokoju pojawiły się w 1938r, w chwili Anschlussu Austrii przez hitlerowskie Niemcy. Bezpośrednio przed tym wydarzeniem Węgry podpisały bowiem z Wiedniem pakt, dzięki któremu dawna Korona miała zostać wyprowadzona z izolacji w Europie Środkowej. Węgierskie koła patriotyczne coraz poważniej obawiały się powtórzenia scenariusza z 1914r, gdy ich ojczyzna stała się wasalem Niemiec i musiała przystąpić do wojny wraz ze wszelkimi tego konsekwencjami. Niepokój budził również gwałtowny rozwój licznych narodowosocjalistycznych grup, będących dokładną kopią hitlerowskich działających na terenie Niemczech. W krótkim czasie stały się bowiem ekspozyturą partii nazistowskiej, a ich emblematem stały się strzały rozpięte w formie krzyża - stąd pochodziła ich nazwa - strzałokrzyżowcy (Nyilaskeresztesek).

Strzałokrzyżowcy koncentrowali swoje działania przede wszystkim na werbowaniu nowych członków i przygotowywaniu opinii publicznej pod hitlerowską propagandę. Ich działalność i agresja wzmogły znacznie po anschlussie, gdyż stali się ośrodkiem dywersji nazistowskiej, paraliżując wewnętrzne życie polityczne na Węgrzech (podobnie działo się w innych krajach nastawionych wcześniej proniemiecko). Co gorsze - gospodarka Węgier stawała się coraz bardziej zależna od niemieckiej - większość eksportu stanowił handel właśnie z tym państwem, a po aneksji Austrii Niemcy przejęli kontrolę nad znacznym kapitałem austriackim zaangażowanym w byłej Koronie.

Błędem byłoby twierdzić, że samo społeczeństwo nie ponosiło żadnej odpowiedzialności za szybki rozwój ruchu strzałokrzyżowców. Horthy'owska wewnętrzna polityka rewizjonistyczna i ciągła propaganda haseł narodowych dawała pierwsze efekty właśnie w postaci postrzegania patriotyzmu jako przynależności do rasistowskich i skrajnie narodowych organizacji. Co prawda sam Horthy starał się ograniczyć działalność nyilasowców mimo dużych nacisków płynących z Berlina, ale były to głównie próby uspokojenia patriotycznych kół węgierskich. Podobnie ostentacyjnie podkreślano przyjaźń z Polską, ale to z kolei miało być natomiast wrogim sygnałem wysyłanym Czechosłowacji.

W maju 1938r. nastąpiła zmiana na stanowisku premiera. Nowy szef rządu, Béla Imrédy, nie tylko nie zmienił podstawowych założeń polityki zagranicznej, ale wprost przeciwnie - jeszcze silniej związał kraj z hitlerowskimi Niemcami. We wrześniu ogłosił podjęcie na szeroką skalę zbrojeń i przyjął ustawę o powszechnym obowiązku służby wojskowej. Tym samym złamał jedno z postanowień układu Trianońskiego nakładającego na Węgry ograniczenie w liczebności armii do 35.000 żołnierzy. Zaraz później, po agresji Niemiec na Czechosłowację, ośmieleni rewizjoniści madziarscy ogłosili własne żądania terytorialne - propaganda prasowa zaowocowała tzw. arbitrażem wiedeńskim. 2 listopada 1938r. Niemcy i Włochy rozsądziły spór węgiersko - czechosłowacki przyznając Węgrom część Słowacji z Koszycami i zachodnią część Rusi Podkarpackiej. To jednak jeszcze bardziej zachęciło do walki.

Wkrótce premier, zobowiązany wobec przyjaźnie nastawionych państw faszystowskich, przyjął kolejny pakiet ustaw antyżydowskich na wzór ustaw norymberskich. Zaraz później Węgry weszły do paktu antykomiternowskiego, zaś Imrédy utworzył własną, jawnie już faszystowską, partię Ruch Węgierskiego Życia. Podjęte przez niego działania okazały się jednak przysłowiowym gwoździem do trumny - premierowi udowodniono, że nie odpowiada w pełni założeniom ustaw, które sam wprowadził, w związku z czym musiał podać się do dymisji. Na czele nowego rządu w lutym 1939r. stanął Paweł Teleki. Za jego rządów Węgry wzięły udział w dalszym rozbiorze terytorium Czechosłowacji, przez co Madziarzy osiągnęli wspólną granicę z Polską. Ostateczny upadek niedawnego sąsiada stał się zaś na Węgrzech powodem wybuchu wielkiego entuzjazmu i nowej nadziei, że w krótkim czasie państwo odzyska utraconą wielkość w dawnych granicach.

Dalej

©2001 Csirke