logo Budapeszt

Historia Węgier


do XI wieku n.e

XI - XII wiek

XIII wiek

XIV wiek

XV wiek

XVI wiek

XVII wiek

XVIII wiek

XIX wiek

Austro-Węgry

Lata międzywojenne

II wojna światowa


Lata 1945-56

Tuż po wojnie

Wpływy komunistów

Okres stalinowski

Rządy Rákosi'ego

Pierwsze oznaki buntu


Rewolucja '56

Epoka Kádára


Strona główna

Na początku 1955r. Nagy powoli tracił poparcie zarówno na Węgrzech, jak i nie mógł liczyć na swych dotychczasowych protektorów w Moskwie. Wykorzystał to Rákosi, który na plenum KC WPP 2 marca 1955r. oskarżył premiera o "prawicowe odchylenie". Był to zarzut bardzo poważny, a zwolennicy byłego premiera urządzili demonstracje poparcia dla stanowiska pierwszego sekretarza. W ciągu zaledwie 4 dni Nagy został pozbawiony wszelkich urzędów partyjnych i państwowych , skreślono go z listy WPP i przestał istnieć jako osoba z areny politycznej.

Owym premierem został András Hegedüs, młody wiekiem działacz całkowicie podporządkowany woli Rákosi'ego. Tez z kolei nie mogąc powrócić do swej polityki z czasów stalinowskich porzucił jedynie założenia gabinetu Nagya i ponownie zwiększył obciążenia rolników, limity dostaw, wyznaczył termin ostatecznej kolektywizacji i coraz większe środki przeznaczał na przemysł ciężki.

Przełomem okazał się XX Zjazd KPZR w Moskwie. Wspomniano na nim o konieczności naprawy wyrządzonego zła za czasów Stalina i choć nie ujęto tego w słowa, w domyśle zalecenie to obowiązywało również jego najzdolniejszych uczniów. Rákosi zmuszony był przenieść prymasa Mindszenty'ego z więzienia do aresztu domowego, uwolnił wdowę po Rajku - Julię. Wkrótce niechętnie ale podpisał dekret uwalniający ponad 11tys więźniów politycznych i rehabilitujący samego László Rajka oraz straconych wraz z nim innych działaczy komunistycznych.

Tymczasem wokół osoby zapomnianego prawie Imre Nagya gromadziła się pierwsza opozycja węgierska. Aktywizował się Klub Petöfi'ego skupiający przedstawicieli inteligencji i środowisk twórczych przeciwnych polityce pierwszego sekretarza. Jego członkowie 27 czerwca 1956r wystąpili z wnioskiem o likwidację cenzury i ustąpienie Rákosi'ego. W odpowiedzi ten zamknął klub, a na posiedzeniu WPP ujawnił "spisek" Nagya i zażądał jego aresztowania wraz z ponad 400 "współpracowników". To przeważyło szalę i 17 lipca tego roku do Budapesztu przybył wicepremier ZSRR z misją "rozwiązania problemu". Zaraz później do wiadomości publicznej podano, że ze względu na wiek i stan zdrowia Rákosi poprosił o zwolnienie go z piastowania stanowiska I-ego sekretarza partii, zaś KC wyraził na to zgodę. Wkrótce później wyjechał do Moskwy, gdzie zmarł w 1971r.

Następcą Rákosi'ego został Ernő Gerő, co nie uspokoiło wzburzonego społeczeństwa. Ludzie dobrze wiedzieli, że Gerő był głównym współpracownikiem byłego I-ego sekretarza i w równym stopniu co on odpowiadał za katastrofalne zacofanie gospodarki węgierskiej. Rozczarowały tez kolejne decyzje polityczne - zrehabilitowano Jánosa Kádára czy Gyulę Kállaia, pominięto zaś Nagya. Działania Gerő zmierzające do ostudzenia nastrojów, m.in. demonstracyjny pogrzeb Rajka, odnosiły wręcz przeciwny skutek. W porozumieniu z Moskwą zadecydowano, że jedyną możliwością odzyskania spokoju i równowagi w państwie jest przywrócenie na stanowisko uwielbianego przez tłumy Imre Nagya. To też uczyniono 14 października 1956r.

W całych Węgrzech bacznie obserwowano wydarzenia mające miejsce w Polsce, przede wszystkim objęcie władzy przez Gomułkę. Oczekiwano dalszego rozwoju wydarzeń licząc, że nie pozostaną one bez wpływu na sytuację na Węgrzech. Młodzież i środowiska artystyczne opracowały specjalny program, w którym domagano się kontynuowania polityki zapoczątkowanej przez Nagya, jego powrotu do władzy i stopniowej demokratyzacji życia. Na dzień 23 października wyznaczono manifestację na placu Bohaterów i choć rano MSW wydało przez radio komunikat o zakazie jakichkolwiek zgromadzeń, zakaz ten został szybko uchylony. Tłumy się gromadziły, a w atmosferze wyczuwało się wielkie napięcie.

Dalej

©2001 Csirke