| Teatr Zamkowy |
|
|
|
Várszínház (Nemzeti Táncszínház) Budapeszt, Színház utca 1-3 Barokowy, pomalowany na żółto budynek Teatru Zamkowego wznosi się między Pałacem Prezydenckim a placem Dísz, zajmując południowo-wschodni fragment Wzgórza Królewskiego. Pierwsze zabudowania powstały w tym miejscu jeszcze w epoce średniowiecza, gdy za czasów króla Béli IV ojcowie Franciszkanie wznieśli tu w latach 1269-70 niewielką świątynię. Kościół przetrwał do czasów najazdu tureckiego i w okresie okupacji Wzgórza pełnił rolę meczetu, niestety gotycka budowla uległa kompletnemu zniszczeniu w czasie oblężenia Budy z 1686r. Siedem lat później opiekę nad ruinami przejął zakon Karmelitów, który uporządkował teren, a w 1725r. rozpoczął w tym miejscu budowę nowej kaplicy. Prace ukończono w 1736r. Przybytek, oficjalnie poświęcony w 1763r. funkcjonował bez przeszkód przez kolejne dziesięciolecia aż do 1784r., gdy miłościwie panujący cesarz Józef II wydał dekret rozwiązujący wszystkie zgromadzenia zakonne działające na terenie podległej mu monarchii. Mury opuszczonego zakonu postanowiono przekształcić w teatr i kasyno. Prace prowadzono pod nadzorem znanego architekta i wynalazcy z epoki, Farkasa Kempelena. Zgodnie ze sporządzonym przez niego projektem dzwony kościelne przetopiono na armaty dla armii cesarskiej, ołtarz główny przekazano do kościoła w Sárospatak i w jego miejscu urządzono scenę, organy podarowano świątyni w Mieście Wodnym, balkony dla chórów przekształcono w loże, cele klasztorne - w garderoby dla aktorów, a kryptę (po przeniesieniu pochowanych w niej szczątków na pobliski cmentarz) - w teatralną zapadnię. Dzięki wyobraźni Kempelena wnętrze teatru również zyskało niezwykle elegancki i nowoczesny jak na ówczesne czasy wystrój. Przybytek wyróżniał się doskonałą akustyką wnętrza, trzypiętrową, ogrzewaną widownią zdolną pomieścić blisko 1200 widzów jednocześnie (dla szczególnie dostojnych gości przewidziano oddzielne, komfortowe loże, w tym jedną wyłącznie na potrzeby rodziny królewskiej), ponadto wyściełanymi fotelami i pięknie zdobionymi dekoracjami, które dopasowywano indywidualnie do aktualnego repertuaru. Przedstawienie inaugurujące działalność Teatru Zamkowego, zatytułowane „Mnich na Wzgórzu Karmelickim”, wystawiono 17 października 1787r. Ze względu na panujące okoliczności polityczne zarówno ta inscenizacja, jak i każda kolejna, przygotowywana była w języku niemieckim. Nikt nie przypuszczał, że zaledwie 3 lata później, za sprawą kierownika artystycznego i zarazem działacza patriotycznego László Kelemena, sytuacja ulegnie zmianie i teatr stanie się pierwszym przybytkiem w kraju wystawiającym sztuki w rodzimym języku madziarskim. Pierwszym takim spektaklem było „Igazházi” Kristófa Simaia, którego premiera odbyła się 25 października 1790r. Wszyscy artyści, zrzeszeni w ramach Węgierskiego Stowarzyszenia Aktorskiego, zagrali w języku węgierskim. Był to zarazem początek aktywnej walki Kelemena przeciw polityce germanizacji prowadzonej przez dwór Habsburgów oraz przeciw przymusowi posługiwania się językiem niemieckim przez obywateli Węgier. Za pośrednictwem sztuki usiłował on uświadomić istnienie problemu elicie budapeszteńczyków uczęszczających na jego przedstawienia i skłonić wykształconych i bogatych mieszkańców miasta do aktywnego przeciwstawienia się procesowi wynaradawiania społeczeństwa. Na scenie teatru Zamkowego występowali w tym czasie najwybitniejsi aktorzy epoki: Megyeri, Egressy, Lendvay, Madame Déri, Szigligeti i Róza Laborfalvy. Do grupy Kelemena należała również Madame Kántor, dzięki której w 1835r. w Teatrze Zamkowym odbyła się premiera sztuki „Bánk Bán” Józsefa Katony, uważanej za jedno z najwybitniejszych dzieł dramaturgii madziarskiej. Teatr gościł też wielu wspaniałych kompozytorów, w tym Ludwiga von Beethovena (koncert 7 maja 1800r.). Pierwszą niewielką modernizację wnętrz teatru przeprowadzono w 1815r. W latach 1833-37 występowała tu grupa wędrownych artystów z Koszyc, której członkowie ostatecznie na stałe osiedli w stolicy, dając początek przyszłej ekipie tworzącej podwaliny Teatru Narodowego. W późniejszym okresie widowiska przygotowywane były przez inne mieszane, węgiersko-austriackie trupy aktorskie, w tym członków Teatru Ludowego, Opery i Akademii Teatralnej. Po 1870 r., tymczasowo powrócono do wystawiania dzieł w języku niemieckim, co spowodowane było obecnością dużego odsetka widzów pochodzących z Wiednia i przybyłych do Budy wraz z dworem cesarza Franciszka Józefa i jego małżonki Elżbiety. W czasie I wojny światowej budynek Teatru Zamkowego zarekwirowało wojsko, które urządziło tu swoje magazyny. Działalność widowiskową udało się wznowić 21 marca 1918r. sztuką „Az erősebb” pióra współczesnego węgierskiego nowelisty i polityka, Miklósa Bánffy (późniejszego ministra spraw zagranicznych Węgier), jednak pod zmieniającym się wciąż kierownictwem (Zoltán Ambrus, János Komjáthy, Géza Sebestyén i Pál Czakó) placówka działała tylko do 1924r., gdy na skutek złego stanu technicznego budynku oberwała się część balkonów. Ponieważ cała konstrukcja groziła katastrofą, uległa natychmiastowemu zamknięciu. Bez niezbędnego remontu teatr dotrwał do czasów II wojny światowej, gdy w 1945r. ostrzał Wzgórza prowadzony przez wojska stojące po stronie Pesztu dokonał dzieła zniszczenia. Odbudowę przybytku rozpoczęto w 1947r., jednak na skutek ciągłego braku funduszy i nikłego zainteresowania władz miasta możliwością odrestaurowania zabytkowego budynku, prace trwały aż do 1978r. Inauguracja odbyła się zimą, 13-stego lutego - początkowo funkcjonował tu Teatr Ludowy (Népszínház), a od 1982r. - jedna ze scen studyjnych Teatru Narodowego. Dopiero z chwilą powołania przez Ministra Narodowego Dziedzictwa Kulturalnego nowej instytucji - Narodowego Teatru Tańca, której zadaniem było kontynuowanie spuścizny węgierskiej sceny tanecznej, dalsze losy przybytku okazały się przesądzone (i zarazem uległy ustabilizowaniu). Od 1 grudnia 2001r. w budynku dawnego Teatru Zamkowego odbywają się wszelkiego rodzaju spektakle taneczne, począwszy od widowisk ludowych, przez występy profesjonalnych grup baletowych aż po pokazy tańca nowoczesnego. Repertuar Narodowego Teatru Tańca, uzupełniany wystawami sztuki malarstwa i fotografii, prezentowanymi w galerii urządzonej w teatralnym foyer, pozostaje bardzo zróżnicowany i dostosowany do widowni w różnym wieku, również dziecięcej. Na deskach lokalnej sceny występują przede wszyscy artyści zrzeszeni w ramach Stowarzyszenia Tancerzy Węgierskich, lecz kierownictwo instytucji, za sprawą systemu dotacji, wspiera również nowe produkcje twórców indywidualnych. Często, w ramach występów gościnnych, odbywają się tu koncerty muzyki jazzowej, klasycznej, cygańskiej, jak również wystawiane są sztuki przygotowane przez artystów opery budapeszteńskiej. Unikalne usytuowanie teatru wśród historycznej zabudowy najstarszej części stolicy tworzy niezwykły klimat i nadaje szczególną oprawę każdemu wydarzeniu kulturalnemu mającemu miejsce w tej części Starego Miasta. Za budynkiem teatru, mieszczącym się na wschodnim skraju Wzgórza Zamkowego, znajduje się brukowany taras widokowy, z którego roztacza się wspaniały widok na peszteński brzeg Dunaju, Śródmieście stolicy oraz Most Łańcuchowy i Bazylikę św. Stefana. Na jednym z zielonych klombów w 2001r. ustawiono pomnik dziewczyny z rybą, wykonany przez Jánosa Meszlényiego Molnára, który dodaje szczególnego uroku temu romantycznemu i dość rzadko odwiedzanemu przez turystów zakątkowi. |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|









