|
|
Árpádowie
dynastia panująca na Węgrzech do 1301 (wywodzący się z rodu Arpadów Stefan I Święty uzyskał na przełomie 1000 i 1001 tytuł królewski), a także 1102-1105 w Chorwacji i Dalmacji. Protoplastą dynastii Árpádów był Árpád, który stworzył podwaliny państwa węgierskiego i do dziś uważany jest za jego faktycznego twórcę.
Aż do klęski nad rzeką Lech (955) Madziarzy organizowali łupieżcze wyprawy sięgające aż do Hiszpanii, Francji (926), Niemiec po Bremę (911), Włoch po Apulię (922), a także Bizancjum i Bułgarii (934-957). Jednak już za panowania Taksonyego (955-970) uwidoczniło się dążenie Árpádów do poprawy relacji z sąsiadami. Przyjmując 974 chrzest, książę Gejza (panujący ok. 970-997) rozpoczął współpracę z Ottonem I Wielkim, intensywnie wprowadzając chrześcijaństwo. Pełne uformowanie państwowości nastąpiło pod rządami Stefana I Świętego (997-1038).
Kryzys wewnętrzny, który ujawnił się po jego śmierci został przezwyciężony za panowania Andrzeja I (1046-1060) i Béli I (1060-1063). Swą dojrzałą postać monarchia wczesnowęgierska osiągnęła za panowania Władysława I Świętego (1077-1095) i Kolomana Uczonego (1095-1116), ostatecznie opanowany został wówczas Siedmiogród oraz Chorwacja z Dalmacją. W sporze pomiędzy cesarstwem a papiestwem Árpádowie opowiedzieli się po stronie papieży reformatorów. W okresie rządów Béli II Ślepego (1131-1141) Węgry rozciągnęły swą władzę na Bośnię, jednak największe sukcesy w polityce zagranicznej odniosły za Gejzy II (1141-1162).
Intrygi bizantyńskie, których celem było podburzanie młodszych braci przeciw rządzącemu, osłabiły monarchię, mimo to za Béli III (1172-1196) Węgry objęły swymi wpływami także Halicz (1188). W tym okresie nastąpiło również ich ściślejsze powiązanie z dworami zachodnioeuropejskimi. Kryzys wewnętrzny monarchii, przejawiający się m.in. wzrostem roli możnych, uwidocznił się za Emeryka (1196-1204), Władysława III (1204-1205), a zwł. Andrzeja II (1205-1235). Plany wzmocnienia pozycji monarchy, podejmowane przez Bélę IV (1235-1270), załamały się wobec najazdu Mongołów (1241). Wraz ze śmiercią Andrzej III (1301) wygasła męska linia Árpádów. Jego jedyna córka zmarła w klasztorze w Szwajcarii (1338).
|
|