Bártok Béla (1881-1945) Bártok urodził się 25 marca 1881r. w Nagyszentmiklós. Naukę muzyki rozpoczął pod okiem swojej , a w 1894r. wraz z całą rodziną przeprowadził się do Bratysławy, gdzie poznał Dohnányi'ego - swojego rówieśnika, który później namówił go do wstąpienia do Akademii Muzycznej w Budapeszcie. W Bratysławie Bártók ukończył gimnazjum muzyczne, gdzie pobierał lekcje gry na pianinie z László Erkelem i Antonem Hyrtlem. W tym okresie życia powstały jego pierwsze kompozycje: sonaty i kwartety. W 1898r. Bártok zakwalifikował się do konserwatorium muzycznego w Wiedniu, ale ostatecznie rozpoczął studia w Budapeszcie, wyjeżdżając tam wraz z Dohnányim, wiernym towarzyszem zabaw i nauki z młodości. Na Akademii Muzycznej studiował grę na fortepianie pod kierunkiem Istvána Thomana i kompozycję u Jánosa Koesslera, tam też pogłębiał swą znajomość dzieł Wagnera. W 1902r. spotkał się z Richardem Straussem przy okazji spektaklu "Tako rzecze Zaratustra", a nowo zawiązana znajomość odcisnęła silne piętno na jego późniejszej twórczości. W 1903r. Bártok napisał pierwszy poemat symfoniczny Kossuth, w którym zawiera elementy charakterystyczne dla Straussa, mieszając je z charakterystycznymi węgierskimi rytmami obecnymi w dziełach Liszta. Poemat Kossuth wystawiony został publicznie w 1904r. w Budapeszcie i Manchesterze. W tym czasie kompozytor zaczynał swoją karierę pianisty, pisał kwintet na fortepian oraz dwa wirtuozerskie utwory w stylu Liszta - Rapsodię Op.1 i Scherzo Op.2. Po raz pierwszy zainteresował się muzyką ludową, dokonując transkrypcji jeden z popularnych wiejskich piosenek. Rok później, w 1905r., poświęcił się badaniu węgierskiego folkloru, nawiązując aktywną współpracę z Zoltánem Kodályem. Jej efektem były pierwsze publikacje zbiorów pieśni ludowych z 1906r. Bártok jeszcze w tym samym roku zastąpił na stanowisku swojego nauczyciela z Akademii, Thomana, co pozwoliło mu osiedlić się na stałe na Węgrzech i oddać dokładnym badaniom muzyki ludowej z okolic Siedmiogrodu. W między czasie kompozytor sporo podróżował po Europie, odkrywając w Paryżu muzykę Debussy'ego i przejmując od niego elementy stylu muzycznego. W ten sposób nowe kompozycje Bártoka zaczęły charakteryzować się nowym rodzajem harmonii tonalnej i nieregularnym rytmem. Pierwsze wpływy folkloru węgierskiego na kompozycje artysty zauważyć można w roku 1908r. Choć Koncert na skrzypce nadal mieści się w tradycyjnych ramach określonych dla tego typu utworów, to powstające drobne formy muzyczne na fortepian inspirowane są już tanecznymi rytmami ludowymi i nowymi skalami tonalnymi, jakie w czasie długotrwałych studiów udało się odkryć w wioskach rumuńskich, madziarskich i słowackich. Konkretyzacja nowych brzmień nastąpiła w pełni w 1910r. w koncercie nr1 na instrumenty smyczkowe. Kolejne dzieła Bártoka to duże, poważne utwory na orkiestrę i opera w jednym akcie - Zamek Siwobrodego, dedykowana jego młodej żonie. Inspirowana twórczością Mussorgskiego i Debussy'ego i równie silnie tradycyjną muzyką węgierską, jest gorzką opowieścią o samotności człowieka. Dla odmiany w latach 1912-14 Bártok całkowicie zarzucił komponowanie, poświęcając się w pełni klasyfikowaniu i porządkowaniu zbiorów utworów pochodzących z węgierskiego folkloru i pracę tę z oddaniem kontynuował aż do wybuchu I wojny światowej, która położyła kres jego ekspedycjom. W 1917r. powrócił do tworzenia muzyki, a jego kwartet nr2 na instrumenty smyczkowe i balet Drewniany Książę zyskały mu duże uznanie publiczności. Kolejny piękny balet, Cudowny Mandaryn, ze względu na poruszaną tematykę (zaspokojeniu wielkiego pożądania cielesnego) musiał poczekać na swą premierę aż do 1926r. Sztuka ta zachwycała i nadal zachwyca cudownym libretto oraz wstrząsającą muzyką, przemawiającą w niezwykły sposób do wyobraźni i uczuć widzów. W czasie jej tworzenia Bártok pozostawał pod wpływem Stravinskiego o Schoenberga, podobnie jak w czasie pisania dwóch najlepszych swoich dzień - sonat na skrzypce z 1920 i 21r. Te utwory przyniosły mu międzynarodową sławę i szacunek krytyków, a partytury, wydane przez Universal Edition, znalazły się w repertuarze orkiestr na całym świecie. W kolejnych latach, po niewielkiej przerwie, ponownie oczarował miłośników muzyki poważnej Koncertem fortepianowy nr1, sonatą fortepianową i suitą Out of Doors. Bártok wykorzystywał w nich fortepian niczym instrument perkusyjny, zwracając szczególną uwagę na jego rezonancję i najbardziej metaliczne dźwięki. Poszukiwanie nowych barw i mechanicznych rytmów zauważyć można we wszystkich utworach powstałych do końca dekady lat 20-tych. Kolejne koncerty fortepianowy nr 2 (1931) i kwartet nr5 (1934) potwierdzają nie tylko mistrzostwo kompozycji Bártoka, ale i poszukiwanie nowych tonacji i harmonii wyrazu. Jako wybitny kompozytor, a zarazem nauczyciel, skomponował wówczas wiele etiud i utworów przeznaczonych do ćwiczeń. Dzieło Mikrokosmos Sz 107 z 1935r. składa się z 6 części, z których każda następna przewyższa trudnością poprzedzającą, tworząc skomplikowany obraz ewolucji muzycznej, a jego cztery kwartety uważane są za najważniejsze od czasów Ludwiga von Beethovena. Na skutek pogarszającej się sytuacji politycznej, a później wybuch II wojny światowej, Bártok z ciężkim sercem postanowił opuścić kraj i w 1940r. udał się na emigrację do Nowego Jorku. Razem ze swoją drugą żoną usiłował przyzwyczaić się do życia na obczyźnie, ale do końca swoich dnie nie udało mu się wczuć w nastrój nowoczesnej amerykańskiej metropolii. Choć nadal koncertował, dominujące poczucie wyobcowania bardzo negatywnie wpłynęło na jego ogólne samopoczucie i stan zdrowia. Choć muzyk zdołał jeszcze sfinansować badania nad jugosłowiańską muzyką ludową, wkrótce jego konto okazało się być puste. Zmarł 26 września 1945r. w Nowym Jorku, pozostawiając prawie kompletny Koncert fortepianowy nr 3 i rozpoczęta kompozycję koncertu na skrzypce.