Dohnányi Ernő (1877-1960) Ernő Dohnányi to jeden z najwybitniejszych przedstawicieli świata węgierskiej muzyki poważnej pierwszej połowy XX wieku. Był pianistą, kompozytorem i wykładowcą akademickim, uchodzi za najbardziej uniwersalnego twórcę po Ferencu Liszcie. Urodził się 27 lipca 1877r. w Pozsony (obecnie Bratysława), gdzie spędził dzieciństwo i skąd wyjechał z zamiarem zapisania się do Akademii Muzycznej w Budapeszcie. Namówił do tego również swego kolegę - Bélę Bártoka. Dohnányi ukończył uczelnię w 1897r. i pięć tygodni później zadebiutował publicznie z Eugene D'Albertem. Rok później kompozytor wyjechał do Londynu, gdzie jego interpretacja czwartego koncertu Beethovena przyniosła mu sławę światową. Jego Op.1 na kwintet i fortepian (złożony z 67 napisanych w młodości utworów) już w 1895r. zyskał olbrzymie uznanie Brahmsa, który w dowód uznania talentu młodego kompozytora zorganizował mu cykl koncertów w Wiedniu. W 1899r. jego Koncert fortepianowy Op.5 wyróżniony został nagrodą Bösendorfer, a rok później Dohnányi'ego okrzyknięto na świecie najwybitniejszym kompozytorem węgierskim po Ferencu Liszcie. Wykorzystując zdobyty rozgłos Dohnányi włączył do swego repertuaru zapomniane utwory Mozarta, Beethovena i Schuberta, stając się pierwszym z najbardziej uznanych pianistów dającym regularne koncerty muzyczne, w tym muzyki kameralnej. Rezultatem były liczne przyjaźnie z wybitnymi muzykami z całej Europy, w wyniku których w 1905r. Dohnányi wyjechał wykładać w szkole muzycznej Hochschule w Berlinie. Nauczał tam przez 10 kolejnych lat, w 1908r. otrzymując tytuł profesora. W czasie pracy akademickiej nie przerwał publicznych występów, jak również nadal komponował. Po powrocie do Budapesztu 1915r. postanowił działać na rzecz tworzenia nowej świadomości muzycznej swojego narodu. Specjalnie dobierał swój repertuar pod kątem przybliżenia publiczności mniej znanych i bardziej wyszukanych kompozycji, a o ogromie jego pracy świadczy fakt, że w latach 1919-1921 co roku dawał 120 koncertów w samym tylko Budapeszcie. Aktywnie włączył się do realizacji programu zainicjowanego przez Kodálya i Bártoka, promując ich muzykę i szczytną ideę. Od 1916r. wykładał na Akademii Muzycznej w Budapeszcie, a w 1917r. przygotował plan reformy uczelni i programów nauczania. Część ze zmian wprowadził dwa lata później, gdy wybrano go na stanowisko dyrektora szkoły. Nowe stanowisko piastował bardzo krótko - władze uczelniane zastąpiły go osobą Hubaya, co Dohnányi przyjął spokojnie, obejmując posadę dyrektora w Orkiestrze Filharmonii Budapeszteńskiej. Począwszy od 1919r. przez kolejne 25 lat konsekwentnie piastował też stanowisko prezesa Stowarzyszenia Filharmonicznego, które wykorzystywał do propagowania muzyki najznamienitszych kompozytorów światowych. W latach 1921-27 odbył dwa roczne tournee po Stanach Zjednoczonych. W 1925r. otrzymał tytuł dyrektora orkiestry symfonicznej stanu Nowy Jork. Po powrocie na Węgry w 1928r. ponownie rozpoczął wykłady na Akademii Muzycznej, jak również prowadził węgierskie radio. W 1934r. po raz drugi wybrano go na stanowisko dyrektora budapeszteńskiej uczelni muzycznej. W związku z sytuacją polityczną na Węgrzech oraz słabym stanem zdrowia przerwał swoje wyjazdy zagraniczne, skupiając się na walce z ideologią nazistowską. Aż do 1941r. zdołał utrzymać i prowadzić orkiestrę, której muzycy składali się wyłącznie z osób pochodzenia żydowskiego. W związku z grożącym mu niebezpieczeństwem Dohnányi zmuszony był opuścić ojczyznę w 1944r. Wyjechał do Austrii, gdzie przypuszczono na niego zmasowany atak krytyki ze strony zaangażowanych prawi- i lewicowców. Kompozytor, starając się zawsze trzymać daleko od świata polityki i kierować w swym życiu wyłącznie etyką artystyczną, w latach 196-47 postanowił przygotować cykl koncertów w Wielkiej Brytanii, ale nie uciszyło to jego przeciwników. Wkrótce wyjechał do Ameryki Południowej, gdzie przez kilka miesięcy prowadził sekcję fortepianu w Tucumán w Argentynie, a następnie przeprowadził się do Tallahassee na Florydzie. Mimo licznych pogłosek kwestionujących sprawność fizyczną i psychiczną kompozytora, Dohnányi zachował jasny umysł do końca swoich dni. W czasie swojego pobytu w Stanach Zjednoczonych nadal komponował, nauczał, dyrygował i koncertował, ale z powodu dużej niechęci świata muzycznego pozostawał prawie niezauważony. W 1956r. po raz ostatni pojawił się na festiwalu w Edynburgu, zadziwiając publiczność swoją młodzieńczą energią. Zmarł 9 lutego 1960r. w Nowym Jorku w czasie prac nad nagraniem nowych płyt ze swoimi kompozycjami, akurat wówczas, gdy ponownie napływały do niego zaproszenia koncertowe z całego świata. Dohnány uważany jest za jednego z najwybitniejszych kompozytorów wszechczasów. Jako pierwszy odważył się na interpretację wszystkich dzień Beethovena i 27 koncertów Mozarta. Jako niezależny twórca bardzo szybko pozbył się wpływów swoich nauczycieli Schumanna i Brahmsa, by wypracować własny, niepowtarzalny styl kompozycji (począwszy od Serenady Op.10 z 1902r). Nie starał się przy tym szukać nowych dróg w muzyce, ale skupiał się na wyrażeniu romantycznej spuścizny muzycznej z XVIII wieku w formie najbliższej ideału. Jego interpretacje nie są wiernymi kopiami oryginałów, gdyż zawsze zachowywał w nich pewien osobisty pierwiastek własnej maniery muzycznej. Jako dyrygent Dohnány pierwszy w pełni docenił geniusz Bártoka, na dużo wcześniej, niż zrobili to pozostali muzycy. Dzięki niemu publiczność węgierska mogła poznać mistrzowskie kompozycje, z których część wcześniej odrzucono pod byle pretekstem. Wykształcił i wpłynął na twórczość niezliczonych mas muzyków, tworząc już za życia legendę własnego talentu. Pamięć o genialnym kompozytorze podupadła dopiero z chwilą śmierci Bártoka. Jego kunszt doceniono na nowo w latach 70-0-tych, ale miało to miejsce wyłącznie na Węgrzech.