logo Budapeszt

Sławni Węgrzy


Malarze

Muzycy

Pisarze i poeci


Politycy

Antall József I

Antall József II

Deák Ferenc

Göncz Árpad

Horthy Miklos

Kádár János

Kossuth Lajos

Nagy Imre

Rákóczi Ferenc

Széchenyi István


Postaci historyczne

Inni


Strona główna

Göncz Árpad (1922-)

Żołnierz, w czasie II wojny walczył przeciwko nazistom. W 1944r. ukończył wydział prawa na Uniwersytecie Budapeszteńskim i do zakończenia działań wojennych zatrudniony jako prawnik w Instytucie Kredytów Rolniczych. W latach 1947-48 wydawca tygodnika Nemzedék, zwolniony z pracy zarabiał na życie jako hydraulik oraz doradca rolniczy. W 1952r. udało mu się rozpocząć studia w Wyższej Szkole Rolniczej w Gödöllô, których jednak nie ukończył. W 1956r. został karnie relegowany z uczelni, przyczyną zaś była prowadzona przez niego działalność antykomunistyczna.

W 1951r. Göncz zapisał się do Partii Niezależnych Drobnych Rolników, której działalność była silnie ograniczana przez prosowiecki reżim. W partii pełnił rolę asystenta sekretarza generalnego i zarazem piastował funkcję przewodniczącego jednego z oddziałów Niezależnej Organizacji Młodzieżowej z Budapesztu. W czasie rewolucji w 1956 oskarżony - prokurator żądał dla niego kary śmierci, jednak Göncz nie podzielił losu innych węgierskich patriotów. W 1957r. zarzucono mu działanie na szkodę rządu i skazano na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Göncz przebywał w więzieniu przez 7 lat, aż do 1963r., gdy nowy pierwszy sekretarz komunistycznego rządu, János Kádár, anulował mu wyrok. Po wyjściu na wolność utrzymywał się z tłumaczenia na język węgierski literatury pięknej, przede wszystkim autorów angielskich i północnoamerykańskich.

W okresie rządów Kádára nie istniały tak silne obostrzenia w zakresie literatury, jak w innych państwach bloku komunistycznego. Wkrótce Göncz zaczął pisać własne utwory (krótkie formy teatralne i opowiadania), z których część uhonorowano nawet nagrodami. Gdy spadkobiercy władzy po Kádárze, szefowie Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej, rozpoczęli program powolnych przemian gospodarczych mających na celu stopniową demokratyzację kraju, Göncz wrócił do świata polityki (dotychczas zajmował stanowisko przewodniczącego Związku Pisarzy Węgierskich). Był jednym z założycieli Komitetu Rehabilitacji Osób Represjonowanych i Sojuszu Wolnych Demokratów (SzDSz), partii intelektualistów o poglądach liberalnych, centrolewicowych. Z jej ramienia kandydował w pierwszych wolnych wyborach do Parlamentu 25 marca i 8 kwietnia 1990r.

Gdy 2 maja 1990r. stanowisko przewodniczącego partii objął Mátyás Szürös, Göncz wybrany został przewodniczącym Parlamentu, a co za tym idzie – tymczasowym prezydentem Republiki Węgierskich. 3 sierpnia Zgromadzenie Narodowe potwierdziło jego pozycję, tym samym Göncz stał się pierwszym niekomunistycznym prezydentem Węgier, odkąd w 1948r. ze stanowiska tego ustąpił Zoltán Tildy.

Poważany na arenie międzynarodowej, bardzo popularny i szanowany w kraju, Göncz starał się wykorzystać swoje ograniczone uprawnienia (przede wszystkim możliwość inicjatywy legislacyjnej, prawo weta wobec uchwalanych przez Parlament aktów prawnych, prawo reprezentowania kraju) na korzyść zewnętrznych celów republiki. Cele te, mimo zmieniających się koalicji i partii pozostających u steru władzy, pozostały takie same: pełna integracja ze strukturami politycznymi Europy Zachodniej (Unia Europejska, NATO, etc.) oraz zmniejszenie napięć regionalnych spowodowanych nierozwiązaną kwestią mniejszości madziarskiej zamieszkującej kraje ościenne (echa Traktatu z Trianon). 19 czerwca 1995r. Göncz został ponownie wybrany prezydentem Węgier. Otrzymał 259 głosów na 335 możliwych, przy czym na jego kandydaturę głosowali nie tylko koledzy z SzDSz, lecz również część socjalistów. Jego kadencja skończyła się w 2000r., gdy 4 sierpnia na stanowisku zastąpił go Ferenc Mádl. Za swoja działalność literacką Göncz otrzymał liczne nagrody, między innymi nagrodę Attili (1983r.), Wheatland (1989) i Śródziemnomorską (1991).

©2001 Csirke