A czy wiesz, że... ...Dawno, dawno temu żyli dwaj bracia bliźniacy - Hunor i Magor. Pewnego dnia polując w lesie natrafili na niezwykłej urody jelenia, którego postanowili upolować. Ale gdy tylko próbowali się do niego zbliżyć, zwierzę odbiegało na bezpieczną odległość. Bracia tak zapamiętali się w polowaniu, że nawet nie zauważyli jak oddalili się od znanych im osiedli ludzkich i przybyli nad Don w miejscu, gdy uchodził on do morza Czarnego. W oparach mgły jeleń rozwiał się przed ich oczyma, zaś bliźniacy, urzeczeni niezwykłą urodą miejsca, postanowili się w nim osiedlić. Z ich krwi pochodziło plemię Hunów, z których wywodzą się Madziarzy (Magyar). ...Gdy Bawarzy zbuntowali się przeciw niemieckiemu cesarzowi Ottonowi I, o pomoc w walce o wolność poprosili walecznych Madziarów. W 995r. pod Augsburgiem miała miejsce wielka bitwa, w czasie której wojska legalnego władcy wprost zmiażdżyły rebeliantów. Przyprowadzony przed oblicze cesarza dowódca Węgrów, Lél, krzyknął: "Będziesz więc mym sługą na drugim świecie!" i nie zastanawiając się długo wbił swój róg (używany do picia) w ciało zwycięskiego przeciwnika zabijając go. ...Najwcześniejszym zabytkiem architektury kościelnej na Węgrzech jest trzynawowa gotycka krypta w opactwie Benedyktynów w Pannonhalma. Braci do kraju sprowadził jeszcze pierwszy koronowany władca - św. Stefan (w 1002r.) i od tego czasu usytuowany na wzgórzu klasztor stanowi ważne miejsce dla każdego katolika. Dokumenty pisane w języku łacińskim zawierające listę przywilejów nadanych zakonowi przez króla stanowią najstarszy znany tekst pochodzący z terenu Węgier. ...Jedna ze scen przedstawionych na głównym ołtarzu w Katedrze Elżbiety w Koszycach (obecnie Słowacja) obrazuje niezwykłe wydarzenie: chwilę narodzin córki węgierskiego króla Andrzeja II - św. Elżbiety. Leżąca w połogu królowa modli się patrząc na dziecię przeczuwając, jak bardzo święty żywot będzie ono wiodło, a i sam władca zachwycony pięknem córeczki pozostaje w pochylonej pozie pełnej szacunku należnego wyłącznie osobom świętym. ...Z okresu panowania króla Zygmunta zachowało się do dziś przepiękne siodło królewskie, zdobione płaskorzeźbami wykonanymi w kości słoniowej. Sceny przedstawiają "codzienne perypetie" z życia osób należących do stanu rycerskiego: walki ze smokami, lwami i jednorożcami, a jednocześnie też splecone w miłosnych uściskach pary. Podług legendy król dowiódł swej biegłości we władaniu bronią i jednocześnie niezwykłej wytrzymałości występując jednego dnia przeciw dziewięciu przeciwnikom na jednym z budańskich turniejów ani chwili nie przeznaczając na odpoczynek. ...Pierwszy wiarygodny obraz przedstawiający Budę widoczną z peszteńskiego brzegu Dunaju zawiera Kronika Światowa Hartmanna wydana w Nurembergu w 1493r. ...Średniowieczne Węgry zajmowały pierwsze miejsce na średniowiecznej mapie państw wydobywających złoto. W XIII wieku z trzech kopalni wydobywano rocznie około 1200kg złotego kruszcu, a wielkość tę podwojono w kolejnym stuleciu. W XV wieku wykopano już 4 tony złota, zaś głównym jego odbiorcą było państwo niemieckie. ...W połowie XVI wieku w należącej do Węgier Transylwanii ustanowiono "wolność religijną". W całkowitym pokoju koegzystowali ze sobą katolicy, luteranie, kalwiniści i unici. Z czasem dołączyli do nich jeszcze prawosławni i anabaptyści - jak widać jest to jednak możliwe. A może tylko było? ...Pierwszy eksperymentalny model silnika elektrycznego skonstruował benedyktyn Anyos Jedlik, który jako pierwszy odkrył również zasadę działania dynama. Jego prace wystawiano na wystawach światowych, na których otrzymywał najwyższe nagrody za swe wynalazki. Był on również autorem maszyny optycznej rozdzielającej promienie tak, że zarysowywały one 862 równoległe linie na 1mm szkła (niezwykłe osiągnięcie jak na jego czasy). Do listy 100 patentów firmowanych jego nazwiskiem doliczyć należy również pierwsze urządzenie do nasycania cieczy dwutlenkiem węgla i... napój spritzer, przygotowywany z wina i wody sodowej. ...Autorem projektu kół kolejowych był urodzony w Szwajcarii, ale wychowany na Węgrzech Abráham Ganz, jeden ze słynniejszych techników - wynalazców. Jego niewielka fabryczka przekształciła się z czasem jedną z największych wytwórni maszyn i urządzeń w Europie. ...W 1861r. ukazała się pionierska praca doktora Fülöpa Semmelweisa dotycząca gorączki poporodowej kobiet. Niestety publikacja ta zyskała światowy rozgłos dopiero po śmierci jej autora, ale do dziś tego położnika nazywa się "wybawcą matek". Jego imieniem nazwano jedną z asteroid. ...Ojcem kalifornijskich win jest Agoston Haraszthy. W 1860r. wyjechał do Ameryki zabierając ze sobą szczepy i sadzonki znanych od ponad tysiąca lat winorośli węgierskich. Założył tam pierwsze winnice, z których powstały znane dziś na całym świecie gatunki amerykańskiego wina. A pozostając za oceanem - pierwszą osobą, która zdecydowała się użyć bitumicznego asfaltu do wylewania alejek spacerowych w Nowym Yorku był współczesny Haraszthy'emu Sándor Asbóth. ...Pierwszy transformator skonstruowali inżynierowie z fabryki Ganza w 1885r. - stał się on później jednym ze sztandarowych węgierskich produktów eksportowych. Jeden z jego konstruktorów, Ottó Bláthy, był również znanym pomysłodawcą zagadek logicznych i problemów szachowych. Jego rekordem stało się wymyślenie zakończonej zwycięstwem jednej strony partii gry składającej się z... 300 ruchów. ...Kierownikiem robót podczas budowy kanału Korynckiego był Węgier Bela Gerster. Prace wymagały rozwiązania wielu problemów, którym do tej pory człowiek nie stawiał jeszcze czoła, w tym wykonania największych do tej pory robót ziemnych. Nawet dziś kanał wzbudza podziw inżynierów spotęgowany świadomością niewielkich w porównaniu do dzisiejszych możliwości technicznych maszyn i urządzeń budowlanych. ...Loránd Eötvös, najbardziej znany dotychczas fizyk węgierski, był autorem teorii o napięciu powierzchniowym cieczy oraz zweryfikował twierdzenie o identyczności mas grawitacyjnych i inercyjnych, do czego później wielokrotnie odwoływał się Einstein. Dzięki jego aparatowi w wielu miejscach odnaleziono pokłady ropy naftowej i gazu. ...Zeppeliny są znane są dziś na całym świecie, ale konstruktorem tego typu statków powietrznych był urodzony na Węgrzech David Schwarz. Wymyślił on, a później zbudował lekką maszynę opartą na metalowym szkielecie w połowie lat 90' XIX wieku. ...11 lutego 1893r., sześć miesięcy przed Niemcami, dwóch węgierskich konstruktorów Donát Bánki i János Csonka opatentowało w Budapeszcie karburator do silników benzynowych. Niestety wynalazek ten nie został dostatecznie dobrze "wypromowany", toteż świat zaakceptował dopiero dzieło inżynierów niemieckich. ...Ferdynand Ford stał się słynny na świecie dzięki czarnemu modelowi auta produkowanemu w jego fabryce i sprzedanemu na świecie w ponad 15 milionach egzemplarzy. Ale autorem projektu tego samochodu nie był osobiście Ford, ale węgierski emigrant József Galamb. ... Przez bardzo długi czas Węgry były głównym światowym eksporterem żarówek pracujących na bazie kryptonu, wymyślonych przez Imre Bródy. Żarówki dawały lepszej jakości światło niż tradycyjne i były znacznie bardziej ekonomiczne. Bródy opracował również technikę pozyskiwania kryptonu z atmosfery. ...W 1922r. Mihály Dénes wydał pierwszą na świecie książkę dotyczącą transmisji obrazów, zaś niewiele później rozwiązał podstawowe problemy związane z technologią przekazu czarno-białego. Dziś uważany jest za człowieka, którego wkład w rozwój współczesnej telewizji jest wprost nieoceniony. ...Béla Gáspár jako pierwszy na świecie opracował proces obróbki fotografii kolorowej, który od jego imienia nazwano Gasparcolor. Na jego bazie skonstruowano pierwsze firmy cibachromowe. Jego rodak Odön Riszdorfer zbudował pierwszy półautomatyczny aparat fotograficzny (prawa produkcji zakupił później Kodak), zaś György Demény - pierwszą kamerę zdolną do rejestrowania i zapisywania głosu. Także system fotografii polaroid nie powstałby bez Węgra - Andora Rotta. ...Jednym z gości Wystawy Światowej w 1933r. był najsłynniejszy europejski matematyk swoich czasów, Lipót Fejér. Przyjaźnił się on z Pál'em Erdös'em, laureatem nagrody Wolffa, przyznawanej za wybitne osiągnięcia w dziedzinie nauk ścisłych. Zajmował się przede wszystkim teorią gier, zaś matematycy nazywali go "Pierwszym", gdyż większość prac opublikował ze współautorami, jednak to jego nazwisko zawsze było pierwsze. ...Do początków XX wieku niewiele osób interesowało się kulturą ludową. Dopiero muzycy Béla Bartók i Zoltán Kodály namówili Bélę Vikára do zarejestrowania za pomocą fonografu tradycyjnych pieśni ludowych, co było pierwszymi nagraniami tego typu na świecie. W późniejszych utworach tworzonych przez tych kompozytorów motywy muzyki wsi bardzo silnie zaznaczyły swoją obecność. ...Bomba atomowa została użyta po raz pierwszy przeciw Japonii w 1945r. Stało się to wbrew apelom Leó Szilárda, światowej sławy fizyka, który jako pierwszy określił zasady rządzące reakcjami łańcuchowymi. Poznawszy ogrom zniszczeń powodowany przez złe użycie swego wynalazku resztę życia poświęcił na propagowanie jedynie pokojowego użycia energii atomowej. ...Już w latach trzydziestych XX wieku József László Biró rozpoczął pierwsze eksperymenty z piórem kulkowym. Prototyp długopisu opatentował na początku lat czterdziestych, zaś od jego nazwiska przyjęła się popularna nazwa tego przedmiotu używana w krajach anglosaskich - "biro-pen". ...Na przełomie lat 50 i 60 rozpoczęto eksperymenty z prototypami pierwszych laserów. Węgierski fizyk Dénes Gábor zajął się badaniem zjawiska holografii, jednak pierwsze prace swojego autorstwa mógł zaprezentować dopiero po wprowadzeniu do użycia lepszej jakości urządzeń emitujących bardziej skoncentrowaną wiązkę światła. Za swoje badania otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1970r. ...W czasie II wojny Światowej wielu obywateli Węgier emigrowało do Ameryki, gdzie postanowili wieść nowe życie. Jednym z nich był János Neumann, konstruktor maszyny uważanej dziś za pierwowzór współczesnego komputera. Pierwszy język komputerowy stworzył również Węgier, György Kemény, zaś podstawy programu Word for Windows napisał matematyk Charles Simonyi.