|
|
Liszt Ferenc (1811-1886)
Liszt uważany jest za najwybitniejszego kompozytora węgierskiego. Urodził się w 1811r. w Riding koło Sopron i pierwsze kroki swej edukacji muzycznej stawiał pod okiem ojca, a następnie, w latach 1822-23, pobierając prywatne lekcje w Wiedniu. Już jako dwunastolatek z powodzeniem koncertował i uważany był za wybitnie uzdolnionego pianistę, później wyjechał do Paryża. Tam, w przerwach w koncertowaniu, pobierał lekcje kompozycji od Ferdynanda Paera, twórcy włoskich oper i Antona Reicha, kompozytora i teoretyka muzyki.
Dwunastoletni pobyt w Paryżu pozwoliły Lisztowi poznać wielu wybitnych przedstawicieli kultury, począwszy od kompozytorów jak Hector Berlioz czy Fryderyk Szopen, przez pisarzy, nowelistów i poetów jak Victor Hugo, Alphonse de Lamartine czy Felicite Lamennais. Szczególnie przyjaźń z dwoma wymienionymi jako ostatni silnie wpłynęła na późniejszą twórczość Węgra. Liszt pozostawał także pod dużym wrażeniem koncertu skrzypcowego Paganiniego z 1831r., po którym obudziło się w nim pragnienie tak dobrego opanowania fortepianu, jak dobrze opanowaną miał grę na skrzypcach Paganini. W 1833r. poznał hrabinę Marie d'Agoult, pisarkę francuską tworzącą pod pseudonimem Daniel Stern, z którą stworzył związek trwający do 1844r. Mieli razem troje dzieci - ich córka wyszła później za mąż za pianistę i dyrygenta niemieckiego Hansa von Bulow, a później poślubiła Richarda Wagnera.
W latach 1839-1847 Liszt podróżował po Europie, od Lizbony po Moskwę, od Dublina po Istambuł, co pozwoliło mu zdobyć prawdziwy rozgłos światowy. Podtrzymywał swoją reputację doskonałego pianisty oraz kompozytora, wykorzystując je do relizacji takich przedsięwzięć jak np. zbiórka środków na budowę pomnika upamiętniającego postać Beethovena. W 1847r. porzucił karierę wirtuoza gry na fortepianie i grał publicznie już wyłącznie przy wyjątkowych okazjach. W tym samym roku poznał rosyjską księżniczkę Caroline Sayn-Wittgenstein, u boku której spędził resztę życia. W latach 1848-61 był dyrektorem muzycznym na dworze weimarskim, gdzie zajmował się interpretacją dzieł wybitnych współczesnych mu kompozytorów, jak i grywał własne. Przygotowywał opery Wagnera, Berilosa i Verdiego, uczył też awangardowych muzyków niemieckich, przez co dziś uznaje się go za twórcę tzw. Nowej Szkoły Niemieckiej.
W 1861r. Liszt opuścił Weimar, by przenieść się na 10 lat do Rzymu. Studiował tam teologię i nawet otrzymał niższe święcenia kapłańskie. Po roku 1871r swoje życie dzielił między Rzym, Weimar i Budapeszt, kontynuując pracę jako dyrygent, nauczyciel, kompozytor i promotor muzyki Wagnera. Zmarł w Bayreut w Niemczech, 31 lipca 1886r, w czasie odbywającego się tam Festiwalu Wagnerowskiego.
Liszt był jedną z najwybitniejszych postaci swojej epoki. Prócz niezwykłych osiągnięć jako pianista i dyrygent, nauczał ponad 400 uczniów, skomponował ponad 350 dzień i napisał lub współpracował przy pisaniu przynajmniej 8 książek. Pozostawił pokaźny zbiór korespondencji, a także ponad 200 parafraz utworów innych kompozytorów na fortepian.
Był jednym z inicjatorów użycia nowych dźwięków harmonicznych w XIX wieku, przede wszystkim skomplikowanych akordów. Badał nowe techniki muzyczne, zajmował się wariacjami tematycznymi jak na przykład w Sonacie z 1853r., gdzie proste z początku nuty przekształcają się w skomplikowane dzieło o określonej wymowie. Jego nowatorska technika wpłynęła na dzieła Wagnera i Richarda Straussa. Jego kompozycje wymagały bardzo dobrze opanowanej techniki gry, jednak w niezwykły sposób wydobywały z fortepianu zupełnie nowe kolory i dźwięki. Mimo, że nie znana jest dokładna liczba wszystkich stworzonych przez niego dzieł, nie można zaprzeczyć ich oryginalności. Formy, jakie zastosował w niektórych ze swych ostatnich dzieł, odnaleźć można dopiero wśród twórców z XX wieku, jak Austriak Arnold Schönberg czy jego rodak Béla Bartók.
|
|