logo Budapeszt

Sławni Węgrzy


Malarze

Muzycy

Pisarze i poeci


Politycy

Antall József I

Antall József II

Deák Ferenc

Göncz Árpad

Horthy Miklos

Kádár János

Kossuth Lajos

Nagy Imre

Rákóczi Ferenc

Széchenyi István


Postaci historyczne

Inni


Strona główna

Nagy Imre (1896-1958)

Urodził się 7 czerwca 1896r. w rodzinie chłopskiej z Kaposvar. Jako młody chłopiec porzucił szkołę, by później kształcić się na ślusarza. Po wybuchu I wojny światowej został wcielony do armii austro-węgierskiej, w której walczył do chwili schwytania go przez wojsko sowieckie. Nagy zapisał się do partii bolszewickiej i wstąpił do Armii Czerwonej, stając się obywatelem Związku Radzieckiego.

Po I wojnie, po której nastąpiła rewolucja komunistyczna na Węgrzech prowadzona pod przewodnictwem Bela Kuny (także byłego więźnia radzieckiego, który stał się bolszewikiem), Nagy otrzymał posadę rządową o pomniejszym znaczeniu. Po upadku rządu w 1919r. i objęciu władzy przez prawicowego dyktatora Horthy'ego, Nagy zmuszony był uciec z kraju. Wkrótce jednak wrócił, by poświęcić się tworzeniu tajnej partii komunistycznej. Aresztowany w 1927r. ponownie uciekł do Moskwy.

Nagy spędził w ZSRR kolejne 15 lat (lata 1929-1944), studiując rolnictwo w Instytucie Moskiewskim i będąc aktywnym członkiem Instytutu Nauk Rolniczych i komitetu ds. uwłaszczenia rolnictwa. Po II wojnie światowej, w czasie sowieckiej okupacji Węgier, Nagy wrócił do Budapesztu i zajmował wysokie stanowiska rządowe, w tym ministra spraw wewnętrznych i ministra rolnictwa. W 1949r. oprotestował niektóre decyzje partyjne z zakresu polityki rolnej i został karnie wydalony z Politbiura. Po opublikowaniu samokrytyki ponownie go tam przyjęto i w 1951r zmuszony był sam wprowadzić w życie pomysły, które wcześniej krytykował. Za czasów Mátyasa Rákosi mianowany został wicepremierem, by po śmierci Stalina objąć urząd samego premiera (cieszył się względami Malienkowa, następcy Stalina). Nagy ogłosił politykę "nowego kursu", oznaczającą w rzeczywistości spowolnienie procesu industrializacji, zniesienie kolektywizacji rolnictwa i złagodzenie terroru. Jednak już w 1955r., gdy jego protektor Malienkow utracił względy w Moskwie, Nagy także stał się niewygodny. Został zmuszony złożyć rezygnację i wyrzucono go z partii.

Ponowne mianowanie Rákosi'ego na urząd premiera oraz mowa Chruszczowa wygłoszona na XX Zjeździe Partii Komunistycznej wywołała na Węgrzech żywy niepokój. By złagodzić sytuację, pierwszym sekretarzem mianowany został inny węgierski komunista, Erno Gero. Ale wydarzenia w Polsce, podobnie jak sytuacja wewnętrzna w kraju (pogrzeb ofiar stalinizmu), spowodowały wymknięcie się wydarzeń spod kontroli Moskwy. 23 października odbyła się demonstracja studentów, w czasie której padły strzały w kierunku manifestantów - to wystarczyło, by kraj pogrążył się w chaosie. W czasie specjalnego spotkania Partii Komunistycznej w nocy 23.10.1956r. ponownie ogłoszono premierem Imre Nagya. Jak się okazało, urząd ten było mu dane sprawować przez kolejne 10 dni.

W czasie swej krótkiej kadencji Nagy nie tylko opanował sytuację, ale i zdecydował się zreformować węgierski system polityczny, działając według wskazówek sowieckich. Zaoferował amnestię uczestnikom wydarzeń, odszedł od jednopartyjnego systemu władzy i nawet rozpoczął negocjacje w kierunku wycofania wojsk sowieckich z terytorium kraju. Kiedy jednak zorientował się, że został oszukany i wpadł w pułapkę zastawioną przez Sowietów, ogłosił wystąpienie Węgier z Paktu Warszawskiego i ogłosił państwo neutralnym. Armia Czerwona wkroczyła do Budapesztu 4 listopada 1956r. Nagy udał się do ambasady jugosłowiańskiej, gdzie zaoferowano mu ochronę. Po obietnicy bezpiecznego przejazdu przez miasto opuścił miejsce schronienia, lecz już po chwili jugosłowiański autobus został zatrzymany przez armię sowiecką. 5 dni później Nagy i jego współpracownicy przewiezieni zostali do Rumunii. Premier odmówił uznania rządu Jánosa Kádára, co sugerowali mu liderzy moskiewscy. Nagy przez następne 2 lata był więziony, a następnie, w tajnym procesie, skazano go na karę śmierci. Wyrok wykonano 16 czerwca 1958r.

©2001 Csirke