|
|
Széll György (1897-1970)
Széll György urodził się 7 czerwca 1897r. w Budapeszcie. Od najmłodszych lat wykazywał niezwykły talent muzyczny - już w wieku 11 lat występował publicznie grając własne kompozycje, a jako szesnastolatek zatrudniony został jako dyrygent orkiestry symfonicznej w Wiedniu. Jednak za prawdziwy początek jego kariery muzycznej uznaje się debiut w Filharmonii Berlińskiej, gdzie pokazał pełnię swego geniuszu jako kompozytor, pianista i dyrygent. W 1915r. zaangażował go sam Richard Strauss, włączając do ekipy Opery Narodowej w stolicy Niemiec. W kolejnych latach zatrudniany był w licznych niemieckich teatrach, by w końcu powrócić do Berlina i wykładać w Hochschule für Musik (1927-30).
W latach 1929-37 Széll pracował jako główny dyrektor do spraw muzycznych w Operze Niemieckiej i Filharmonii Praskiej. Później przez dwa lata prowadził orkiestrę szkocką, jednocześnie biorąc udział w zgromadzeniach i spotkaniach muzycznych w Europie, Stanach Zjednoczonych i Związku Radzieckim. Na rok 1933 przypadł jego debiut dyrygencki w Londynie. Pod koniec dekady lat 30-tych triumf ideologii nazistowskiej na starym kontynencie wstrzymał rozwój jego dalszej kariery. Przed wybuchem wojny muzyk wyjechał do Ameryki i dopiero w 1942 mógł kontynuować swą działalność kompozytorską i dyrygencką, prowadząc liczne orkiestry i pojawiając się w Metropolitan Opera.
W latach 1947-70 poświęcił się pracy z orkiestrą z Cleveland, którą udało mu się przemienić w zgraną grupę muzyczną, liczącą się na amerykańskim rynku muzycznym. Zespół charakteryzowała niezwykła czystość dźwięku i zrównoważenie tonów typowe dla muzyki kameralnej. Wraz ze swoją orkiestrą Széll podróżował po całych Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, odwiedził też Europę (lata 1957-67) i przeprowadził cykl występów na dalekim wschodzie, kończąc tournee na krótko przed swoją śmiercią. W czasie pobytów na starym kontynencie wielokrotnie otrzymywał zaproszenie do prowadzenia licznych grup muzycznych, ale najsilniej identyfikowano go z orkiestrą Concertgebouw w Amsterdamie oraz Festiwalem w Salzburgu. Zmarł 30 lipca 1970r. w Cleveland.
Széll zerwał z tradycją austriackich kompozytorów i muzyków, takich jak Haydn czy Strauss. Jego utwory nie wymagały szczególnych zdolności interpretacyjnych i wyjątkowej pamięci muzycznej od grających. Podobnie jak i Toscaniniego zbliżała się ku klasyce, wyciszała emocje, spektakularność i nie przejawiała nazbyt osobistych uczuć twórcy i interpretatora. Jako dyrygent wymagał dużej dokładności, ale dawał też liczne wskazówki, jak osiągnąć precyzję dźwięku i wykonania. Odszedł od prądów muzyki współczesnej, ale mimo wszystko promował takich kompozytorów jak Bártok, Janecek czy Walton.
Z chwilą, gdy Széll poświęcił się dyrygenturze, praktycznie porzucił komponowanie. Wśród jego młodzieńczych dzieł na wyróżnienie zasługują Tematy i wariacje na orkiestrę, Uwertura Liryczna i liczne utwory dla orkiestry kameralnej i na fortepian. Stworzył transkrypcję kwartetu smyczkowego Smetany na orkiestrę i wielokrotnie nagrywał liczne płyty z orkiestrą z Cleveland, orkiestrą Filharmonii w Berlinie i orkiestrami londyńskimi.
|
|